Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tạo động lực cho công nghiệp môi trường

Trong bối cảnh yêu cầu sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và tái chế chất thải ngày càng đặt ra rõ nét, công nghiệp môi trường không còn chỉ được nhìn nhận ở khâu xử lý ô nhiễm sau sản xuất. Nếu được tích hợp ngay trong quy trình vận hành, các giải pháp tuần hoàn có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm nguyên liệu, tận dụng phụ phẩm, giảm chi phí xử lý chất thải và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, khoảng cách giữa định hướng và triển khai thực tế vẫn cần được thu hẹp bằng cơ chế phù hợp, nguồn vốn, công nghệ và năng lực thực hiện.

Hoàn thiện chính sách, tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Phú Cường, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VEIA, nhấn mạnh vai trò của kinh tế tuần hoàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Theo đó, bảo vệ môi trường cần được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với hiệu quả sản xuất, năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, đầu tư công nghệ môi trường vừa giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu pháp luật, vừa mở ra cơ hội giảm tiêu hao nguyên liệu, tận dụng phụ phẩm và hạn chế chi phí phát sinh từ chất thải. Dù vậy, chi phí đầu tư ban đầu, hạn chế về nguồn lực tài chính và khó khăn trong lựa chọn công nghệ phù hợp vẫn là những rào cản đáng kể, nhất là đối với doanh nghiệp có quy mô và điều kiện vận hành khác nhau.

Trình bày tham luận về định hướng chính sách phát triển công nghiệp môi trường, ông Phạm Sinh Thành, Trưởng phòng Công nghiệp môi trường, Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công Thương), đề cập yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo điều kiện cho ngành phát triển. Các nội dung được đặt ra gồm rà soát khung pháp lý; làm rõ phạm vi sản phẩm, dịch vụ thuộc ngành công nghiệp môi trường; nghiên cứu chính sách hỗ trợ phù hợp với thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Cùng với đó, các chính sách về ưu đãi thuế, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển thị trường cần được xem xét đồng bộ. Việc rà soát danh mục công nghệ, thiết bị và sản phẩm công nghiệp môi trường cũng có ý nghĩa quan trọng để chính sách bám sát nhu cầu thực tế. Xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp và mở rộng hợp tác quốc tế sẽ góp phần giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, tìm kiếm đối tác và phát triển thị trường.

Một hành lang pháp lý rõ ràng, nhất quán và có khả năng dự báo không chỉ hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn giúp doanh nghiệp giảm bớt rủi ro khi quyết định đầu tư đổi mới công nghệ. Đây là một trong những điều kiện để các mô hình kinh tế tuần hoàn có thể phát triển ổn định và được nhân rộng.

Năm hướng tiếp cận kinh tế tuần hoàn trong công nghiệp môi trường

Tại hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Công Thành, đại diện VEIA, đề xuất năm mô hình phát triển kinh tế tuần hoàn trong công nghiệp môi trường: tuần hoàn vật liệu, thu hồi năng lượng, cộng sinh công nghiệp, dịch vụ tuần hoàn và số hóa kinh tế tuần hoàn. Điểm chung của các mô hình là hướng tới đưa chất thải, phụ phẩm trở thành đầu vào có giá trị, giảm tiêu hao tài nguyên và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Để những mô hình này vận hành hiệu quả, cần giải quyết đồng thời các vấn đề về thu gom, vận chuyển, chất lượng nguyên liệu sau thu hồi, hạ tầng và khả năng tiếp cận công nghệ. Chất thải chỉ có thể trở thành nguồn lực khi được phân loại, xử lý và kiểm soát chất lượng phù hợp; đồng thời phải có đầu ra và cơ chế liên kết đủ ổn định để bảo đảm tính khả thi về kinh tế.

Theo định hướng được nêu tại hội thảo, giai đoạn đến năm 2030 tập trung xây dựng nền tảng và triển khai các mô hình thí điểm; xa hơn, mục tiêu đến năm 2045 là hướng tới hệ sinh thái công nghiệp tuần hoàn hoàn thiện hơn. Để đi tới các mốc này, việc lựa chọn mô hình cần gắn với đặc điểm ngành, quy mô cơ sở sản xuất và điều kiện hạ tầng tại từng địa bàn, thay vì áp dụng một cách tiếp cận đồng loạt.

Kết nối công nghệ với nhu cầu thực tiễn

Bên cạnh chính sách và mô hình phát triển, hội thảo dành nhiều thời lượng trao đổi về các giải pháp công nghệ có khả năng ứng dụng trong sản xuất. Tám tham luận đề cập nhiều chủ đề như phát triển công nghiệp môi trường trong chuyển đổi xanh; cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp; công nghệ xử lý khí thải, nước thải và chất thải nguy hại; tín chỉ carbon, ESG, tài chính xanh; công nghệ biochar, tái chế dầu nhớt và ứng dụng vi sinh, chế phẩm sinh học trong xử lý ô nhiễm.

Các nội dung cho thấy phạm vi của công nghiệp môi trường đang mở rộng: từ xử lý chất thải phát sinh sang thu hồi tài nguyên, sử dụng năng lượng hiệu quả và cung cấp giải pháp cho sản xuất bền vững. Dẫu vậy, không có một công nghệ phù hợp cho mọi cơ sở. Hiệu quả đầu tư còn phụ thuộc vào điều kiện vận hành, quy mô sản xuất, đặc điểm dòng thải, chi phí vòng đời và năng lực quản lý của từng doanh nghiệp. Vì thế, đánh giá công nghệ cần dựa trên dữ liệu, yêu cầu pháp lý và hiệu quả thực tế, không chỉ dựa vào chi phí đầu tư ban đầu.

Tại phiên đối thoại trực tiếp, đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp trao đổi về vướng mắc khi thực hiện quy định pháp luật, khả năng tiếp cận nguồn vốn, lựa chọn năng lượng sạch và kinh nghiệm triển khai giải pháp môi trường tại nhà máy. Đây là dịp để doanh nghiệp phản ánh nhu cầu, đồng thời tìm hiểu phương án phù hợp với điều kiện sản xuất của mình.

Không gian trưng bày “Công nghệ và giải pháp vì một nền công nghiệp xanh” giới thiệu các công nghệ, thiết bị và giải pháp công nghiệp môi trường, tạo điều kiện để doanh nghiệp trao đổi trực tiếp với nhà cung cấp, tìm hiểu khả năng ứng dụng và mở rộng cơ hội hợp tác. Trong khuôn khổ sự kiện, VEIA và KUNHWA E&C cũng ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác, hướng tới tăng cường kết nối và mở rộng hợp tác trong lĩnh vực công nghệ môi trường.

Từ cam kết đến mô hình có thể nhân rộng

Phát biểu tại sự kiện, ông Trần Văn Lượng, Chủ tịch VEIA, nhấn mạnh vai trò phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp và các đơn vị công nghệ trong thúc đẩy công nghiệp môi trường tại Việt Nam. Theo định hướng này, các giải pháp và chủ trương cần được cụ thể hóa thành mô hình có thể ứng dụng, phù hợp với điều kiện sản xuất và đem lại hiệu quả thiết thực.

VEIA cho biết sẽ tiếp tục phát huy vai trò kết nối, đồng hành cùng doanh nghiệp trong tiếp cận công nghệ, trao đổi kinh nghiệm và tìm kiếm cơ hội hợp tác; đồng thời tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan nhằm góp phần tháo gỡ khó khăn và thúc đẩy ứng dụng giải pháp môi trường.

Từ góc độ thực thi, thước đo quan trọng của kinh tế tuần hoàn không chỉ là số lượng công nghệ được giới thiệu hay mô hình được công bố, mà còn là khả năng vận hành ổn định, hiệu quả kinh tế có thể kiểm chứng và mức độ giảm tác động môi trường. Điều đó đòi hỏi chính sách, tài chính, công nghệ và thị trường phải được kết nối với nhau; đồng thời cần có cơ chế theo dõi, đánh giá để rút kinh nghiệm từ các mô hình thí điểm.

Kinh tế tuần hoàn sẽ phát huy giá trị khi trở thành một phần của quyết định sản xuất, kinh doanh hằng ngày. Sử dụng tài nguyên hiệu quả, tái chế chất thải và đổi mới công nghệ vì vậy không chỉ là yêu cầu bảo vệ môi trường, mà còn là hướng đi góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy công nghiệp xanh và tạo nền tảng cho phát triển bền vững tại Việt Nam.